Kazimierz Śwircz

Mieczysław Ryś-Trojanowski, współtwórca Legionów Polskich i generał Wojska Polskiego

Generał Mieczysław Ryś-Trojanowski (1881-1945) jest, obok gen. Władysława Andersa, najwybitniejszym wojskowym, urodzonym w Krośniewicach. Jego ojciec Szymon brał udział w powstaniu styczniowym i być może przykład ojca spowodował, że Mieczysław związał się z ruchem niepodległościowym, kierowanym przez Józefa Piłsudskiego. Brał udział w Rewolucji 1905 r. i był aresztowany w związku z podejrzeniami o udział w przygotowaniach zamachu na generał-gubernatora warszawskiego. W 1908 r. jest już W Galicji i znajduje się w ścisłym kierownictwie Związku Walki Czynnej, w 1910 roku należy do organizatorów organizacji strzeleckich. Znalazł się w grupie 66 strzelców, którzy jako pierwsi zdali egzamin oficerski. 
Od początku I wojny światowej bierze aktywny udział w czynie zbrojnym Strzelców, następnie Legionów Polskich. Bierze udział w wielu bitwach - Krzywopłoty, Konary, Kominek, Kostiuchnówka, Kukle i wiele innych (w 1915 r. jest już majorem i przez pewien czas dowódcą 3 pp w 1 Brygadzie), wypełniał tez inne zadania, zlecone przez Komendanta, poza linią frontu. Po kryzysie przysięgowym w lipcu 1917 r. dzielił los innych oficerów legionowych, przebywając w obozach jenieckich w Rastatt, Holzmünden i Werl. W pierwszym i ostatnim był komendantem polskich jeńców. W listopadzie 1918 r. jest już w kraju i organizuje polskie wojsko w Lublinie i Chełmie, bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej jako dowódca 17 brygady piechoty. W czasie pokoju jest, do 1926 r., dowódcą 9 dywizji piechoty, następnie dowódcą Okręgu Korpusu IX w Brześciu nad Bugiem i od 1935 r. zajmuje analogiczne stanowisko w Okręgu Korpusu I w Warszawie. Generałem brygady został mianowany w 1924 r.
We wrześniu 1939 r. miał dowodzić obroną linii rzeki Wisły od Modlina do Dęblina, ale w związku z szybkimi postępami ofensywy niemieckiej, praktycznie nie zdążył podjąć tego zadania. Generał prawdopodobnie opuścił Warszawę, wraz z Naczelnym Dowództwem w dniu 9 września. Po wkroczeniu Armii Czerwonej przedostał się na Węgry, gdzie został internowany. W 1941 r. Węgrzy oddali polskich oficerów Niemcom. Wbrew prawu międzynarodowemu, umieścili oni Trojanowskiego w obozie koncentracyjnym w Mauthausen. Zmarł tam 4 kwietnia 1945 r. i tam został pochowany. Zasługi Rysia-Trojanowskiego uhonorowane były Krzyżem Walecznych (czterokrotnie), srebrnym krzyżem Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Komandorskim "Polonia Restituta", Krzyżem Niepodległości i Złotym Krzyżem Zasługi.


Pełny tekst powyższego artykułu został opublikowany w "Kutnowskich Zeszytach Regionalnych", t. VII, 2003 r.